Einn af skammarlegustu og jafnframt mest ógnvekjandi atburðum mannkynssögunnar er hernám Póllands í seinni heimsstyrjöld. Fyrir stríðið bjuggu þar fleiri gyðingar en í nokkru öðru landi í Evrópu. Í lok stríðsins var nánast enginn eftir. Tveir af þeim fáu sem lifðu þennan hildarleik af voru píanóspilarinn Walter Szpilmann og leikstjórinn Roman Polanski. Og nú hefur leikstjórinn gert mynd byggða á sannsögulegri bók píanistans um líf sitt þessi sex ógnarár.

Myndin hefst árið 1939 þar sem okkur er sýnt hamingjusamt fjölskyldulíf Szpilmann fjölskyldunnar. Skömmu eftir að Þjóðverjar ráðast inn sjáum við þau fyrir framan útvarpið hlustandi eftir fréttum BBC þar sem tilkynnt er að Frakkar og Bretar hafi ákveðið að segjar Þjóðverjum stríð á hendur. Þau skála viss um að allt eigi eftir að fara vel. En áhorfandinn veit betur.

Í framhaldinu er sýnt hvernig líf fjölskyldunnar versnar jafnt og þétt eftir því sem Þjóðverjar herða skrúfuna á gyðingum borgarinnar. Er okkur hvergi hlíft og eru margar senurnar svo ógnvekjandi að maður á bágt með að trúa að svona lagað hafi nokkurn tímann gerst. En maður veit betur.

Fókus myndarinnar er nánast allan tímann á Szpilmann og baráttu hans fyrir því að halda lífi við hreint ótrúlega erfiðar aðstæður. Við sjáum ungan, lífsglaðan mann breytast í næstum gangandi lík eftir því sem raunirnar sem hann þarf að þola taka æ meiri toll. Þrátt fyrir þetta er myndin öll fremur fjarlæg og forðast nánast alla tilfinningasemi sem t.d. einkenndi Schindler's List. Í grunninn er þetta einfaldlega mynd um mann á erfiðum tímum, sögð nákvæmlega eins og hlutirnir voru. Er þetta afar sérstakt en að mínu mati myndinni til tekna.

Öll framleiðsla myndarinnar er mjög vönduð. Öll settin eru afar raunveruleg og sprettur borgin lifandi upp. Sagan stendur auk þess fyllilega undir allri vinnunni í kringum hana. Myndatakan er einnig frábær. Leikhópurinn er prýðilegur en sérstaklega ber að geta Adrians Brody í aðalhlutverkinu. Hann sýnir hér hreint stórkostlegan leik í erfiðu hlutverki sem krefst þess oft að tilfinningar persónunnar séu tjáðar í athöfnum en ekki orðum.

Ætli það megi ekki segja að Polanski, sem eins og áður er getið lifði sjálfur af helförina í Póllandi, hafi fæðst til að gera þessa mynd. Í höndum hans verður myndin hreint meistaraverk sem sýnir greinilega hversu máttugur kvikmyndamiðillinn getur verið í réttum höndum. Því myndin er ekki bara illgleymanleg fyrir þær sakir hversu vel hún er gerð heldur veitir hún alveg frábæra innsýn inn í þá atburði sem fjallað er um, atburði sem mega ekki gleymast og eru verðug áminning enn þann dag í dag. - Hallur Örn Jónsson