Úrvalið í kvikmyndahúsum hér í sumar hefur verið alveg einstaklega dauft. Því kemur Minority Report eins og hressandi vatngusa í andlitið á langþreyttum gagnrýnanda eins og mér. Myndin er nefnilega alveg stórkostleg og virkar á hreint ótrúlega mörgum sviðum. Steven Spielberg er hérna í algjöru toppformi og hefur þar að auki fengið einstaklega hæfileikaríkt fólk í lið með sér við að festa á filmu þessa framtíðarsýn rithöfundarins Philip K. Dick sem einnig skrifaði söguna á bak við myndir eins og Blade Runner og Total Recall.

Sagan gerist árið 2054 og segir frá John Anderton (Tom Cruise) sem vinnur í forglæpadeild lögreglunnar í Washington í Bandaríkjunum. Forglæpir eru glæný uppfinning sem virkar þannig að þrjár manneskjur sem liggja í nokkurs konar dái sjá fyrir morð áður en þau gerast og er þessum sýnum þeirra varpað á tölvuskjá. Þegar svo í ljós er komið hverjir eru á myndunum er lögreglusveit send á staðinn til að stöðva morðið áður en það á sér stað. Með tilkomu deildarinnar hefur morðum nánast verið útrýmt í Washington og hreykja forsvarsmenn deildarinnar sér af því að “spámennirnir” hafi aldrei rangt fyrir sér. Á sama tíma og sendur er maður (Colin Farrel) frá dómsmálaráðuneytinu til að skoða starfsemina áður en ákvörðun er tekin um hvort verkefnið eigi að ná yfir allt landið, verður John Anderton fyrir því áfalli að “spámennirnir” sýna að hann sé sjálfur að fara að fremja morð. John þessi missti barn í hendur morðingja fyrir sex árum síðan og hefur aldrei náð sé af því. Síðan þá hefur hann helgað líf sitt forglæpum og nú þarf hann raunar að sanna að kerfið sem hann hefur svo mikla trú á, hafi rangt fyrir sér.

Eins og áður sagði þá virkar þessi mynd á fjöldamörgum sviðum. Öll framleiðslan er algjörlega óaðfinnanleg. Framtíðarsýnin sem okkur er boðið upp á er einstaklega athyglisverð sérstaklega þar sem margt þar er alls ekki svo ótrúverðugt. Til dæmis er gaman að sjá hvernig framleiðendur myndarinnar sjá fyrir sér auglýsingar eftir fimmtíu ár sem eru stílaðar persónulega á hvern og einn vegfaranda með því að skanna augu þeirra er þeir ganga fram hjá. Sömuleiðis eru öll svið stórglæsileg og tölvubakgrunnurinn. Ekki skaðar frábær kvikmyndataka Januz Kaminski sem vann einnig með Spielberg að myndinni A.I. og Schindler’s List svo einhverjar séu nefndar.

Í grunninn er þetta hasarmynd og ekki vantar hasarinn hér. En í kringum hann hefur verið byggð skemmtileg flétta sem auðvitað byggist á því að komast að hinu sanna í málinu. Inn í fléttuna vefjast svo mjög athyglisverðar pælingar og spurningar sem eiga ekki síður við í dag. Til dæmis vekur þessi mynd upp spurningar um hversu miklu af frelsi einstaklinga sé rétt fórna til ríkisins í því skyni að tryggja öryggi þeirra. Í kjölfar hryðjuverkaárásanna í Bandaríkjunum í fyrra er þetta einmitt mjög heitt álitamál. Svo er hérna snert á aldagömlum spurningum sem hafa lengi verið ágreiningsefni heimspekinga og guðfræðinga, þ.e. spurningin um frjálsan vilja andspænis forlögum. Hversu miklu af eigin aðgerðum ráðum við sjálf? Hvað ef spádómurinn sjálfur setur þá keðjuverkun atburða í gang sem leiða svo til að hann rætist? Er það þá ekki spádómurinn sjálfur sem veldur því að hann rætist? Allt eru þetta pælingar sem hæfa betur heimspekingum en mér en eru engu að síður nokkuð skemmtilegar og umfram allt gaman að sjá í svona metnaðarfullri mynd.

Leikurinn er almennt stórfínn. Tom Cruise er öruggur í sínu hlutverki enda þaulvanur hasarmyndum. Colin Farrell er leikari sem hefur fengið mikið lof upp á síðkastið og stendur hann undir því hér. Loks vil ég geta Samöntu Morton sem leikur einn spámanninn en samleikur hennar og Tom Cruise er virkilega góður. Það eru því margir litlir hlutir fremur en nokkrir stórir sem valda því að Minority Report er að mínu mati besta mynd ársins til þessa og raunar með því besta sem hefur sést í bæði hasar- og vísindaskáldsögugeiranum. - Hallur Örn Jónsson